क्लोन

 १. प्रोग्रॅम कोडींग आटोपून लॅपटॉप बंद करायला सकाळचे ६ वाजले होते.. आता झोपेला वेळ नाहीच. ८ वाजता ऑफिसला निघायचं म्हणजे आवरायला हवं ह्या विचारातच वीणा उठली. कित्येक दिवसांपासून तिची रात्रीची झोप फक्त २-३ तास व्हायची.. बरंचसं काम अजूनही बाकी होतं.. मग २ तासातले ३० मिनिटं परत त्या कामाचा आराखडा बनवण्यात तिने घालवला.. टीम सांभाळणं, प्रत्येकाने काय काम केलं त्याचं टेस्टिंग, सिक्युरिटी बघणं सगळं तिला करावं लागत होतं.. भराभर आवरून ती बाहेर पडली..

रस्त्यावर गाडी चालवणं म्हणजे नकोसं काम.. हल्ली क्लोन चा प्रकार वाढीस लागल्यामुळे गर्दीच गर्दी.. सॉफ्टवेअर कंपन्यांमध्ये क्लोनचे सॉफ्टवेअर बनवायला स्पर्धाच सुरु आहे.. ३०-३५ वर्षांपूर्वी असाच एक अँड्रॉइड प्रकार गाजलेला.. मोबाईल च्या आहारी जाणं, त्यातून येणार मानसिक ताण, थकवा, आजारपण सगळं त्या पिढीने अनुभवलं आणि त्यातून सावरलंही.. आता हा आणखी नवा प्रकार/ बदल.. वीणा वैतागून गाडी चालवत होती..

जिकडे बघावं तिकडे प्लास्टिक च्या आवरणात लपेटलेले मशीन्स.. वरून हुबेहूब माणसाचं शरीर.. पण रोबोटच ते, क्लोन नावाने प्रचलित.. ओळखणंही कठीण होऊन बसलंय. त्यात भर म्हणजे काही महागड्या क्लोन मध्ये सेट केलेल्या प्रोग्रॅम मध्ये समोरच्या माणसांचं अनुकरण करण्याचं तंत्र.. त्यांचे हावभाव आणि त्यांचा एकंदरीत स्वभाव ते खेचून घेतील.. ह्याचाच अर्थ आता त्यांच्या वागण्याचा नियोजित आराखडा नाही.. विज्ञानाने मुख्यत्वे AI ने प्रगती केली पण इतकी की त्याचं भूत आता आपल्याच मानगुटीवर बसलंय. माणसांचे क्लोन बनवण्याच्या कंपन्या हल्ली खूपच वाढल्यात. त्यात काम करणारेही क्लोनच! त्यांचा खर्च म्हणायला काहीच नाही. राहण्याची व्यवस्था गोदामात.. एका गोदामात कितीतरी एकत्र बसतील (किंवा उभेच). खायला प्यायला काहीही नको, चार्ज केलं तेवढं बास.. वरून सोलर टेकनॉलॉजि तेव्हा पहाटे गोदामाचं छप्पर उघडलं की १२ वाजेपर्यंत १००% बॅटरी चार्ज.. मग दिवसभर काम करायची ऊर्जा त्यांना मिळालेली.. आता उद्योग क्षेत्रात नवनवीन मॉडेल बनवण्याच्या स्पर्धेला सुरुवात झाली.. त्यातही कहर म्हणजे नवनवीन चेहेरे आणायचे कुठून? म्हणून अति दुर्गम भागात जाऊन तिथल्या माणसांचे फोटो काढायचे आणि तीच डिझाइन्स इथे वापरायची.. हुबेहूब रूप द्यायचं.. तिकडची लोकं शहरात येणे कमीच म्हणून ह्यांना डुप्लिकेट चेहेऱ्यांची शक्यता नाही.. त्यांना ना कोणत्या आजाराची ना मरणाची भीती (काही खराब झालं की दुरुस्त करायचं किंवा एक्सपायरी झाली की बदलायचं).. माणसाच्या मेंदूचे सगळे फंक्शन टाकायची गरज नव्हती खरंतर, पण काही अपडेटेड मॉडेल्स आणि प्रीमियम प्रॉडक्ट मध्ये तेही उपलब्ध.. त्यांचा दर्जा आणि त्यावरून किंमत.. देशाची लोकसंख्या कमी की काय म्हणून ही भर!

हे काही आत्ताचं संशोधन नाही, बरीच वर्ष झालीत ह्या शोधाला.. आधीही हुबेहूब माणसांत मिसळणारे आणि दिसणारे क्लोन बनवण्यात यश आलं होतं पण तेव्हा कुठे थांबायचं हे त्यांना कळलेलं.. ऑफिस जवळ येताच तिच्या विचारांची गती थोडी मंदावली..

२. ऑफिस मध्ये दिनक्रम सुरु.. मिटींग्स, प्रेसेंटेशन्स, डेडलाईन्स सगळं रोजचं.. बरंच थकायला झालं पण कामाचा उत्साह होताच.. प्रोजेक्ट पूर्ण व्हायला आता १० दिवस बाकी होते.. त्यावर काम करणाऱ्या सगळ्यांमध्ये उत्साह, हुरूप आणि ऊर्जा भरून आलेली.. वीणा आता एक एक दिवस मोजत होती, तिच्या साठी हे प्रोजेक्ट खूप महत्वाचं होतं कारण ते तिच्या कंपनीला टेकनॉलॉजि च्या जगात एक उच्च स्थान प्राप्त करून देणारं ठरणार होतं.. क्लोनचं असं सॉफ्टवेअर जे त्यांचा दर्जा, वेगळेपण आणि कार्यक्षमता खूप पटीने वाढवेल..

भरपूर प्रयत्न आणि मेहनतीने त्यांनी प्रोजेक्ट पूर्ण केला.. फायनल टेस्टिंग ची पूर्ण जबाबदारी वीणा आणि टीम सांभाळत होती.. क्लोनचं हार्डवेर मॉडेल बनून त्यात सिस्टिम्सचं सेटअप झालं आणि फायनल टेस्ट होऊन हार्डवेर मॉडेल दाखवण्यासाठी सज्ज झालं. सॉफ्टवेअर इन्स्टॉल करून आता परीक्षणाला सुरवात झाली.. तब्बल ३-४ तासाने त्या प्रोजेक्ट ला शेवटच्या चाचणीतही यश मिळालं आणि ते लाँच साठी मंजूर झालं..

प्रोजेक्ट लाईव्ह होऊन आता ते लाँच करायचा दिवस आला.. वीणा नेहमीप्रमाणे शांत आणि उत्साही होती.. तिच्या व्यावसाईक जीवनाला नवीन उंची मिळणार होती आणि संपूर्ण टीम आणि कंपनीसाठी हा खूप महत्वाचा दिवस होता.. सभागृह गच्च भरलेलं होता, सगळे कर्मचारी आणि प्रमुख व्यक्ती स्थानापन्न झालेले.. कार्यक्रमाला सुरुवात झाली. तिचं आणि संपूर्ण टीम चं खूप कौतुक झालं. प्रोजेक्ट ची माहिती आणि प्रात्यक्षिक दाखवल्या गेलं आणि सगळी जमलेली मंडळी आश्चर्यचकित आणि आनंदित होऊन टाळ्यांचा कडकडाट करू लागली.. कार्यक्रमाचा निरोप आणि आभार प्रदर्शन करण्याची जबाबदारी अर्थात वीणा ने घेतली होती..
टाळ्यांच्या आवाजात तिचं स्वागत झालं.. ती प्रोजेक्ट बद्दल आणि टीम च्या प्रयत्नांबद्दल, वेळोवेळी मिळालेल्या मदतीबद्दल आभार व्यक्त करत होती.. सगळ्यांचे धन्यवाद देऊन तिचं आभार प्रदर्शन संपलं..

३. सभोवताली नजर फिरवून तिने एक लांब श्वास घेतला आणि प्रोजेक्टर सुरु करण्याचा इशारा केला. स्क्रीनवर "सिस्टिम क्रॅश" लाल अक्षरात लिहून आलं..
समोर बसलेल्या सगळ्यांच्या चेहेऱ्यावर आश्चर्य आणि भीती दाटून आली.. हा काय प्रकार असावा म्हणून मंचावर बसलेली मंडळीही कुजबुज करू लागली..
काही क्षणातच वीणाच्या कंपनीचे अध्यक्ष ह्यांनी बोलायला सुरुवात केली..

"तुम्ही बघताय ते सत्य आहे.. आज ह्या क्षणापासून तुमच्या आसपासच्या सगळ्या क्लोन मध्ये Virus आलेला आहे आणि त्याने सिस्टिम क्रॅश केलेली आहे.. आजपासून क्लोन च्या प्रकाराला पूर्णविराम. ज्या क्षेत्रात ह्याची खरंच गरज आहे फक्त तिथेच ह्यांचा वापर केल्या जाईल आणि ते ही अग्रीमेंट वरच. बाकी सगळ्या क्षेत्रात माणसांची जागा माणसांनाच देण्यात येईल आणि ह्यावर सगळ्यांची संमती असणे अनिवार्य आहे कारण हा निर्णय शासकीय कार्यालयातूनही मंजूर झालेला आहे.."

सभागृहात शांतता पसरली.. तेवढ्यात अध्यक्षांनी बोलायला सुरुवात केली..

"क्लोन प्रचलित झाल्यापासून बऱ्याच लोकांच्या नौकऱ्या गेल्या, पोटापाण्याचा व्यवसाय मंदावला, सगळी काम क्लोन करायला लागले तेव्हा फक्त त्यांना सांभाळणं हेच एक काम, बाकी सगळी किरकोळ कामं. क्लोन साठी ट्रैनिंग, मशीन अपडेट, दुरुस्ती करणे हेच मुख्य काम.. शहरात बेरोजगारीचा कहर, चोऱ्यांचे वाढते प्रकार आणि असंख्य समस्या.. अश्या अवघड परिस्थितीत कसं जगायचं? हाच प्रश्न वीणालाही पडला आणि ती माझ्याशी बोलली.. तिला तर वाटायचं एखाद्या रात्री ह्यांच्या गोदामाला आग लावून द्यावी म्हणजे प्रश्नच मिटला.. सगळं पूर्वीसारखं सुरळीत सुरु होईल.. ह्या चिडण्या मागचं कारणही तसंच होतं.. तिला समाजसेवेची आवड. नौकरी करून सुट्टीच्या दिवशी ती हे काम आवडीने करायची. रोज रोज लोकांची रोजगाराची वाढती समस्या तिला बघवत नव्हती. तिने नेत्यांचा आधार घ्यायचा ठरवला.. त्यांनी ह्या साऱ्यांवर दबाव टाकण्यास पुढाकार घेतला तर हे प्रकरण ते खूप पुढे नेऊ शकतात असं तिला वाटलं.. दबावाने ही समस्या कदाचित कमी होऊ शकेल असा अंदाज तिने बांधला.. पण त्यांच्या भेटीत जे तिने ऐकलं त्याने तिलाही धक्काच बसला.. नेत्यांचं म्हणणं की येत्या निवडणुकीत माणसांऐवजी क्लोनचाच वापर करणार.. अहो ते स्वस्त पडत!! त्यांचेही पॅकेजेस असतात म्हणे.. एक पॅकेज विकत घेतलं की प्रचाराचा प्रश्न मिटला.. नंतर बाकीचा अवांतर खर्च नको, मटण, कोंबडी, दारू काही काही नको.. फक्त माणसाच्या आवाजात एक मस्त पैकी रेकॉर्डिंग केली की संपल.. बाकी कामं तेच सांभाळतील.. किती ही घुसखोरी.. कंपन्यांचं उत्पन्न भरघोस वाढतंय.. सगळ्या क्षेत्रात त्यांचं अस्तित्व आहे.. आणि आता निवडणुका?? वीणाचा संताप अनावर होत होता.. तडक जावं आणि वरच्या पातळीवर कम्प्लेंट करावी.. पण त्याने प्रश्न सुटणार नव्हता.. हे प्रकरण वाटतं तितकं सोप्पं मुळीच नव्हतं.. बराच वेळ विचार केल्यावर तिच्या डोक्यात एक कल्पना आली आणि तिने ती माझ्यासमोर मांडली.. ह्या सगळ्या गोष्टींना खूप मेहेनत आणि लोकांनाच सहभाग लागणार होता. पण काहीही झालं तरी मागे फिरायचं नाही हे आम्ही मनाशी ठरवलं.."

"अथक प्रयत्न करून शेवटी सॉफ्टवेअर बनून तयार झालं होतं.. दिवसा ऑफिस च्या प्रोजेक्ट वर काम आणि रात्री हे सीक्रेट प्रोजेक्ट.. ह्या मेहेनतीचं फळ म्हणजेच त्यांनी एक असा प्रोग्राम बनवला ज्याने ते सगळे क्लोन एकाच वेळी निकामी होतील.. सर्वोत्तम संस्थेमधील २० जणांची टीम ह्या सॉफ्टवेअर प्रोजेक्ट वर काम करत होती. सगळं काही नियोजित वेळेत पर पडलं ह्याचा सर्वांना आनंद होता.. इतक्या दिवसांमध्ये वीणाने सगळ्या कंपन्यांची पूर्ण माहिती काढून ठेवलेली होती. किती क्लोन तयार झाले आहेत, किती बनवण्याच्या प्रक्रिये मध्ये आहेत, किती वार्षिक उत्पन्न आणि बरंच काही.. तिच्या ओळखीचे आणि मुख्य म्हणजे विश्वासातले लोक तिच्या या प्रयत्नात सहभागी झाले आणि त्याला एका मोहिमेचे स्वरूप आलं.. जे काही घटक ह्या मोहिमेशी निगडित होते ते सर्व खात्रीशीर आणि यश्वस्वी रित्या सांभाळले आणि काम पूर्ण केले.. सगळ्या पातळीवर विचार करून आणि विचारवंतांचे मुद्दे लक्षात घेऊन त्यांची संमती मिळवून ह्या मोहिमेला यश आलंय.. "

अध्यक्षांचं बोलणं पूर्ण झालं तरीही शांतता कायम राहिली, कुणी प्रश्न विचारले त्यांची उत्तरं देऊन समस्यांचं समाधान झालं.. एव्हाना Social Media वर शुभेच्छांचा वर्षाव होऊ लागला.. लोकांनी आनंदाने ह्या निर्णयाचं स्वागत केलं..

४. कार्यक्रम संपवून घरी जाताना सगळ्यांना बाहेर निकामी पडलेले क्लोन आणि त्यांना रस्त्याच्या बाजूला एका जागी मांडून ठेवणारी टीम दिसत होती.. त्या सगळ्यांनी सारखे टी-शर्ट घातले होते ज्यावर लिहिलं होतं "नो क्लोन". ह्याचीही सोय वीणा आणि टीम ने करून ठेवली होती तर!!